Logo Slingeland Ziekenhuis.
Topbalk beeld rechts.
Topbalk beeld midden.
 
Klik op deze knop om alle folders te doorzoeken.Zoek folders
Klik op deze knop om dit document te printen.Print pagina
Klik op deze knop om dit document als PDF te downloaden.Download PDF
Klik op deze knop om de tekstgrootte te vergroten.Grotere tekst
Klik op deze knop om de tekstgrootte te verkleinen.Kleinere tekst

Folder informatie logo

Diëtetiek

Variatielijst diabetes mellitus

De knop om deze folder als favoriet te markerenFavorietDe knop om deze folder per email door te sturen.Stuur door

Algemeen

Deze variatielijst kunt u gebruiken om afwisseling in uw voeding aan te brengen. U ziet welke voedingsmiddelen u uit uw basisdieet kunt vervangen zonder dat dit grote invloed heeft op de glucosewaarden in uw bloed.

Als u meer of minder koolhydraten in uw maaltijd gebruikt, kan de glucosewaarde in uw bloed na de maaltijd te hoog of te laag worden. Controleer daarom uw bloedglucosewaarde na de maaltijd als u meer of minder koolhydraten heeft gegeten.

Uitleg variatielijst

Bij de verschillende productgroepen is de hoeveelheid koolhydraten vetgedrukt weergegeven. Ook ziet u welke voedingsmiddelen een gezonde keuze zijn en welke minder gezond zijn.

De aanbevelingen in deze variatielijst zijn gebaseerd op de NDF voedingsrichtlijn 2015, zie hiervoor ook de brochure ‘Lekker en gezond eten met diabetes’. De uitwerking is gebaseerd op de Schijf van Vijf (Voedingscentrum 2016), www.voedingscentrum.nl

Inhoud

  1. Broodmaaltijd
  2. Warme maaltijd
  3. Zuivel en zuivelvervangende producten
  4. Fruit
  5. Dranken
  6. Diversen
  7. Maten: wegen en meten
  8. Rekenen met koolhydraten
  9. Aanvullende informatie

1. Broodmaaltijd


1.1 Brood en broodvariaties

Koolhydraten:
1 snee brood bevat ongeveer 16 gram koolhydraten en kunt u vervangen door:

Gezonde keuze
Minder gezonde keuze
1 snee volkoren- of bruinbrood
1 snee volkoren mueslibrood
1 snee donker roggebrood
1,5 snee licht roggebrood
1 snee witbrood
1 snee wit krentenbrood
2 volkoren of bruin knäckebröd
2 wit knäckebröd
2 beschuiten
½ bruine pistolet
1 mini-croissant of ½ grote croissant
1 glas/schaaltje zuivel met 1 eetlepel havermout, muesli of andere volkoren ontbijtgranen zonder toegevoegde suiker
1 glas/schaaltje zuivel met 1 eetlepel ontbijtgranen met toegevoegde suiker, zoals krokante muesli of cornflakes
½ volkoren wrap*
½ wrap*

* In wraps zitten vaak verschillende hoeveelheden koolhydraten. Lees daarom op de verpakking hoeveel koolhydraten de wrap bevat. Zorg ervoor dat de hoeveelheid koolhydraten in de maaltijd gelijk is aan uw basisdieet.


1.2 Vetten voor op brood

Koolhydraten:
Vet (zoals margarine, halvarine en boter), bevat geen koolhydraten.

Gezonde keuze
Minder gezonde keuze
Zachte margarine of halvarine (uit een kuipje)
Harde margarine (in een pakje), roomboter


1.3 Hartig beleg

Koolhydraten:
Hartig beleg, zoals kaas en vleeswaren, bevat nauwelijks of geen koolhydraten.

Gezonde keusMinder gezonde keuze
10+, 20+ of 30+ kaas 48+ en 60+ kaas
Mozzarella, verse geitenkaas en hüttenkäse
Pindakaas of notenpasta
Vis, zoals zalm en haring
Ei, humus, zuivelspread
Groente, zoals komkommer, tomaat, radijs, geroosterde paprika en gegrilde courgette
Magere vleeswaren, zoals achterham, beenham, kip- en kalkoenvlees, rosbief, fricandeau en magere knakworst Vetrijk en bewerkt vleesbeleg, zoals worst en paté
Salades*, zoals tonijnsalade, komkommersalade en sandwichspread

* In salades en sandwichspreads zitten wél koolhydraten. Lees op de verpakking hoeveel koolhydraten het betreffende product bevat. Zorg ervoor dat de hoeveelheid koolhydraten gelijk is aan uw basisdieet.

1.4 Zoet broodbeleg en fruit

Koolhydraten:
Zoet broodbeleg en fruit bevatten koolhydraten, gemiddeld 15 gram koolhydraten per portie.


Gezonde keuze
Minder gezonde keuze
1 portie fruit, bijvoorbeeld appel, peer of kiwi in schijfjes, ½ banaan of aardbeien
1 lepel zoet broodbeleg* zoals jam, honing, hagelslag, chocoladepasta en stroop

* In zoet broodbeleg zitten vaak verschillende hoeveelheden koolhydraten. Lees op de verpakking hoeveel koolhydraten het product bevat. Zorg ervoor dat de hoeveelheid koolhydraten gelijk is aan uw basisdieet.


2. Warme maaltijd


2.1 Bindmiddel, paneermiddel, smaakmakers en sauzen
Bij de bereiding van de warme maaltijd worden soms extra koolhydraten aan de maaltijd toegevoegd. Bijvoorbeeld in de vorm van bindmiddel (vermicelli, juspoeder, sauspoeder, bloem), paneermiddel of smaakmakers (tomatenpuree, tomatenketchup, ketjap).

Koolhydraten:
Gezonde keuze Minder gezonde keuze
Verse kruiden, gedroogde kruiden(mixen), ui, knoflook, peper en (balsamico)azijn Sauzen op basis van room of boter, zoals knoflooksaus of kruidenboter
(Zelfgemaakte) olie-azijndressing met peper en kruiden, citroensap of een dressing van magere of halfvolle yoghurt/kwark en kruiden
Jus gemaakt van ‘gezonde keuze’ vet, op smaak gemaakt met bijvoorbeeld ui en tomaat, knoflook, kruiden en specerijen


2.2 Vet voor de bereiding


Koolhydraten:
Vet bevat geen koolhydraten
.
Als u weinig vet wilt gebruiken, kunt u producten “op een magere manier” bereiden. De diëtist kan u hier tips over geven.

Gezonde keuze
Minder gezonde keuze
Vloeibare margarine, vloeibaar bak- en braadvet of bak- en braadolie
Hard bak- en braadvet
Roomboter
Olie, bijvoorbeeld arachideolie, maïsolie, olijfolie, saffloerolie, sesamolie, sojaolie en zonnebloemolie
Kokosvet (kokosolie)
Hard frituurvet


2.3 Vlees of vleesvervangende producten


Koolhydraten:
Gezonde keuzes
Minder gezonde keuze
Onbewerkte, magere vleessoorten zoals kip, kalkoenfilet, sukadelap, magere runderlappen, biefstuk haaskarbonades, magere varkenslappen, varkensfiletlapjes, hamlap, varkenshaas, (extra) mager gehakt en mager lamsvlees
Bewerkt vlees en gevogelte, zoals hamburgers, runder- en slavinken en gemarineerd vlees.

Vette vleessoorten, zoals speklappen, gehakt en lamskarbonade
Vis (liefst vetrijk zoals haring, makreel, zalm, forel, sardines, sprot)

(Gedroogde) peulvruchten zoals witte bonen, bruine bonen, kapucijners, linzen, kikkererwten
Ongezouten noten of pinda’s, ei
Vegetarische producten zoals tofu, tempé of (kant-en-klare) vleesvervangende producten


2.4 Groenten

Dagelijks wordt minimaal 250 gram groente aanbevolen (5 opscheplepels). U hoeft deze hoeveelheid niet alleen in de warme maaltijd te gebruiken; een deel van de groenten kunt u ook tussendoor of bij de broodmaaltijd eten.

Koolhydraten:
Gezonde keuze
Minder gezonde keuze
Verse groenten
Diepvriesgroenten
Groenten uit pot of blik
Groenten à la crème



2.5 Aardappelen en graanproducten


Koolhydraten:
2 kleine aardappelen (ter grootte van een kippenei, ongeveer 50 gram per stuk), bevatten ongeveer 16 gram koolhydraten. Voor variaties zie onderstaande tabel.


Gezonde keuze
Minder gezonde keuze
1,5 opscheplepel volkorenpasta
1 opscheplepel zilvervliesrijst
1 opscheplepel volkoren couscous,
bulgur of gierst
1,5 opscheplepel witte pasta
1 opscheplepel witte rijst of witte couscous
2 opscheplepels zelfgemaakte aardappelpuree van gekookte aardappelen en magere of halfvolle melk
2 opscheplepels kant-en-klare aardappelpuree of bereid met aardappelpuree-poeder
1 opscheplepel friet of 2 opscheplepels aardappels gebakken in ‘gezonde keuze’ vetten
1 opscheplepel friet of 2 opscheplepels aardappels gebakken in ‘minder gezonde keuze’ vet
1 snee volkoren brood
2 sneetjes stokbrood

1 schaaltje appelmoes of compote zonder suiker of
1 klein schaaltje appelmoes of compote met suiker
2 opscheplepels gare peulvruchten

½ volkoren wrap*
½ wrap*

* In wraps zitten vaak verschillende hoeveelheden koolhydraten. Lees op de verpakking hoeveel koolhydraten de wrap bevat. Zorg ervoor dat de hoeveelheid koolhydraten in de maaltijd gelijk is aan uw basisdieet.



2.6 Nagerechten

Een nagerecht dat is bereid met magere of halfvolle (soja)melk zonder toevoeging van suiker, is een gezonde keuze.

Koolhydraten:
1 schaaltje yoghurt* bevat ongeveer 7 gram koolhydraten en kunt u vervangen door:
1 portie nagerecht* van ongeveer 15 gram koolhydraten kan zijn:
1 portie met suiker gezoet nagerecht* van ongeveer 22 gram koolhydraten kan zijn:
* In verschillende soorten nagerechten zitten vaak verschillende hoeveelheden koolhydraten. Lees daarom op de verpakking hoeveel koolhydraten het product bevat. Zorg ervoor dat de hoeveelheid koolhydraten in de maaltijd gelijk is aan uw basisdieet.


3. Zuivel en zuivelvervangende producten


Koolhydraten:
1 glas melk bevat ongeveer 7 gram koolhydraten.

Gezonde keuze
Minder gezonde keuze
1 glas magere of halfvolle melk
1 glas karnemelk
1 glas/schaaltje magere of halfvolle yoghurt/kwark
1 glas magere of halfvolle zuiveldrank*
1 glas sojadrank*
1 glas volle melk
1 glas/schaaltje volle yoghurt/
volle kwark



* In zuiveldrank en zuivelvervangende producten zitten vaak verschillende hoeveelheden koolhydraten. Lees op de verpakking hoeveel koolhydraten het product bevat. Zorg ervoor dat de hoeveelheid koolhydraten gelijk is aan uw basisdieet.


4. Fruit


Dagelijks wordt 2 porties fruit aanbevolen.

Koolhydraten:
1 portie fruit bevat gemiddeld 15 gram koolhydraten.

Onder 1 portie fruit wordt verstaan:
- 1 appel
- 1 sinaasappel
- 1 peer
- 1 grote grapefruit
- 1 grote perzik
- 1 grote nectarine
- 1 grote kiwi
- 1 kleine banaan
- 2-3 mandarijnen
- 4 pruimen
- 5 abrikozen
- 7 lychees
- 10 druiven
- 1 schijf ananas
- 2 schijven meloen
- ½ papaja
- ½ kaki
- ½ granaatappel
- 1/3 mango
- 1 schaaltje kruisbessen
- 1 schaaltje kersen
- 2 schaaltjes aalbessen
- 2 schaaltjes bosbessen
- 2 schaaltjes zwarte bessen
- 2 schaaltjes bramen
- 2 schaaltjes aardbeien
- 2 schaaltjes frambozen


Gezonde keuze
Minder gezonde keuze
1 portie vers fruit of
diepvriesfruit
½ schaaltje fruit uit blik of pot op siroop

1 glas vruchtensap
1 portie gepureerd fruit zonder toegevoegde suiker
½ schaaltje met suiker gezoete appelmoes, compote of fruitmoes


5. Dranken


Koolhydraten in dranken zijn zogenaamde ‘snelle’ koolhydraten. Na het drinken van ondergenoemde dranken met koolhydraten, stijgt uw glucosewaarde snel. Om glucosepieken te voorkomen is het beter deze dranken te vermijden. Als u ze wel drinkt, drink dan in een rustig tempo.

Koolhydraten:
In verschillende soorten dranken zitten verschillende hoeveelheden koolhydraten. Lees daarom op de verpakking hoeveel koolhydraten het product bevat.


Gezonde keuze
Minder gezonde keuze
Water, thee en koffie zonder suiker.
Met mate: light frisdrank (met minder dan 1 gram koolhydraat/100 ml)

Groente- en vruchtensappen, frisdrank, sportdrank, energiedrank, ijsthee, vitaminewater

Alcohol, zie informatie ‘diabetes en alcohol’, verkrijgbaar bij de diëtist


6. Diversen


6.1 Soep


Koolhydraten:
Gebruik soep in plaats van een ander product met deze hoeveelheid koolhydraten.

Bereid soep bij voorkeur van mager soepvlees/kip/vis, groenten, specerijen, kruiden en eventueel een bouillontablet. Gebruik van roomboter, room en vet vlees en dergelijke maakt de soep minder gezond. Soep uit pakjes bevat meestal weinig vet, met uitzondering van de roomsoepen. Het vetgehalte van soep uit blik is zeer wisselend.


6.2 Kant-en-klaarmaaltijden

Koolhydraten:
Raadpleeg de voedingswaarde op de verpakking om te zien hoeveel koolhydraten het product bevat. Als u de hoeveelheid koolhydraten van de maaltijd gelijk wilt houden aan uw basisdieet, kunt u mogelijk niet de hele maaltijd opeten of moet u er juist iets extra’s bij eten.

Sommige kant-en-klaarmaaltijden bevatten minder gezonde vetten en weinig groenten, bijvoorbeeld pizza, lasagne, stamppot met spekjes en worst. Gebruik deze bij uitzondering.


6.3 Tussendoortjes


Koolhydraten:
Enkele producten bevatten geen of heel weinig koolhydraten. Voorbeelden:
In onderstaande tabel staan voorbeelden van een tussendoortje* van ongeveer 15 gram koolhydraten.

Gezonde keuze
Minder gezonde keuze
1 portie fruit
1 eetlepel gedroogd fruit
4-5 snoepjes zoals winegums of drop
5 blokjes chocolade
klein puntje gebak afhankelijk van soort
2 kleine koekjes, 1 mueslireep of
1 plakje ontbijtkoek
1 bolletje ijs
1 snee bruin- of volkorenbrood met notenpasta
1 zakje chips of zoutjes
2 sneetjes volkoren stokbrood of
4 volkoren toastjes met bijvoorbeeld zalm, zachte geitenkaas of hüttenkäse
Gefrituurde snacks, zoals
3 bitterballen, 1 kaassoufflé of
½ loempia

* In tussendoortjes zitten verschillende hoeveelheden koolhydraten. Lees op de verpakking hoeveel koolhydraten het product bevat. Zorg ervoor dat de hoeveelheid koolhydraten gelijk is aan uw basisdieet.


7. Maten: wegen en meten


Weeg en meet de producten waarbij een gewicht of een maat staat aangegeven, een aantal keer af om vertrouwd te raken met de portiegrootte. Is uw portiegrootte afwijkend? Bereken dan hoeveel koolhydraten u binnenkrijgt.

In deze variatielijst is uitgegaan van de volgende maten:

1 glas (melk, vruchtensap)
1 schaaltje (pap, yoghurt)
1 kop (soep)
1 afgestreken eetlepel (bindmiddel)
1 eetlepel (zoet beleg, bindmiddel)
1 grote lepel (aardappelvervanging)
1 snee (bruinbrood)
150 milliliter
150 milliliter
200 milliliter
7 - 10 gram
10 - 15 gram
50 gram
35 gram



8. Rekenen met koolhydraten


In deze variatielijst staan slechts enkele voorbeelden van voedingsmiddelen waarmee u uw voeding kunt afwisselen. Wilt u van meer producten weten hoe u deze in uw voeding kunt inpassen? Dan is het handig om te leren rekenen met koolhydraten. U kunt hierbij gebruik maken van de voedingswaarden die vermeld staan op de verpakking. De diëtist kan u hierbij helpen.

Ook zijn er handige voedingsmiddelentabellen waarmee u de voedingswaarde van veel producten kunt opzoeken, Een voorbeeld is de Eettabel van het Voedingscentrum (ISBN 978-90-5177-029-2). Deze is te koop bij de diëtist, te bestellen via www.voedingscentrum.nl en te koop bij de boekhandel.

Daarnaast zijn er apps waarmee u de hoeveelheid koolhydraten van producten kunt opzoeken. De diëtiste kan u hier meer informatie over geven.


9. Aanvullende informatie


Om meer inzicht te krijgen in voeding bij diabetes kunt u een e-learning volgen. Een e-learning bevat informatie en tests waarmee u uw kennis kunt testen en uitbreiden. Uw diëtist kan u hier meer informatie over geven.

Wilt u meer weten over zoetstoffen. Kijk dan op www.zoetstoffen.nl of www.voedingscentrum.nl.


Foldernummer: 1807-jan 21