Logo Slingeland Ziekenhuis.
Topbalk beeld rechts.
Topbalk beeld midden.
 
Klik op deze knop om alle folders te doorzoeken.Zoek folders
Klik op deze knop om dit document te printen.Print pagina
Klik op deze knop om dit document als PDF te downloaden.Download PDF
Klik op deze knop om de tekstgrootte te vergroten.Grotere tekst
Klik op deze knop om de tekstgrootte te verkleinen.Kleinere tekst

Folder informatie logo

De knop om deze folder als favoriet te markerenFavorietDe knop om deze folder per email door te sturen.Stuur door

Dermatologie


Corticosteroïden voor de huid (hormoonzalven)


Algemeen
Uw dermatoloog heeft met u gesproken over dermatocorticosteroïden of corticosteroïden voor de huid. Corticosteroïden worden ook wel 'hormoonzalven' genoemd. In deze foldertekst wordt over hormoonzalven gesproken.

In 1952 kwamen hormoonzalven op de markt. Het was in die tijd nog niet verplicht om medicijnzalf eerst uitgebreid te testen. Hierdoor bleek pas tijdens het gebruik dat er bijwerkingen optraden. Dit is de reden dat hormoonzalven een slechte naam hebben gekregen. Maar dat is niet terecht, omdat in de loop van de tijd afbouwschema's en minder sterke hormoonzalven zijn ontwikkeld, waardoor deze medicijnen met goede instructie van uw arts veilig gebruikt kunnen worden. In deze folder leest u hier meer over.

Wat zijn hormoonzalven?
Hormoonzalven zijn zalven, crèmes of lotions waar een medicijn in zit wat is afgeleid van het lichaamseigen hormoon cortisol. Het hormoon cortisol wordt door de bijnieren gemaakt uit cholesterol. Cortisol heeft veel belangrijke functies voor ons lichaam. Eén van deze functies is het remmen van ontsteking. Een andere functie is het remmen van celdeling.

Hoe werken hormoonzalven?
Hormoonzalven werken als ontstekingsremmer en zorgen dat de cellen minder snel delen. Ze worden veel gebruikt bij verschillende huidaandoeningen, onder andere bij eczeem en psoriasis. Ze onderdrukken klachten van roodheid, zwelling en jeuk van de huid.

Hoe goed werken hormoonzalven?
Hormoonzalven zijn verkrijgbaar in verschillende sterktes. Op basis hiervan worden ze ingedeeld in verschillende klassen (zie tabel 1).


Klasse 1Klasse 2Klasse 3Klasse 4
hydrocortison (acetaat)
bètamethason-diproprionaat (Diprosone®)clobetasolproprionaat (Clarelux®, Clobex®, Dermovate®)

clobetasonbutyraat (Emovate®)bètamethasonvaleraat (Betnelan®)bètamethasondipropionaat in propyleenglycol (Diprolene®)

flumetasonpivalaat (Locacorten®)desoximethason (Ibaril®, Topicorte®)


fluticason propionaat (Cutivate®)


mometason furoaat (Elocon®)

hydrocortisonbutyraat (Locoid®)


triamcinolon acetonide

Tabel 1. Indeling hormoonzalven voor lokaal gebruik

Klasse 1 (zwak) tot klasse 4 (zeer sterk). De sterkte geldt zowel voor de werking als voor de bijwerking. Als u de juiste sterkte gebruikt, werken hormoonzalven goed. Binnen een week nemen jeuk, zwelling en roodheid af.

Het is belangrijk om niet direct te stoppen na het eerste effect. Lees hierover meer onder 'hoeveel mag u smeren'.

Wanneer schrijft uw arts hormoonzalven voor?
  • Uw arts schrijft u hormoonzalven voor als u een vorm van eczeem of psoriasis heeft.
  • Ook bij verschillende andere huidziekten worden hormoonzalven vaak voorgeschreven.
  • Als u zwanger bent of borstvoeding geeft, mag u hormoonzalven gebruiken. Dit dient wel te gebeuren onder begeleiding van een arts, liefst een dermatoloog.

Wanneer mag u geen hormoonzalven gebruiken?
  • U mag geen hormoonzalven gebruiken als uw huidziekte veroorzaakt wordt door een bacterie, virus, schimmel, gist of parasiet.
  • Als u rosacea heeft, mag u geen hormoonzalven in uw gezicht gebruiken.
  • Op open wonden mag u geen hormoonzalven gebruiken. Dit mag wel als de wonden veroorzaakt zijn door de huidziekte zelf of door krabben.

Hoeveel mag u smeren?
Om te weten hoeveel zalf per lichaamsdeel nodig is, is onderstaand schema gemaakt. Dit schema gaat uit van de vingertop als maateenheid. Met één vingertopeenheid (VTE) kunt u een gebied ter grootte van uw handpalm insmeren.

Ondersteunend beeld bij deze folder.
Voorbeeld van één vingertopeenheid (VTE)


Ondersteunend beeld bij deze folder.
Tabel 2: Benodigde vingertopeenheden (VTE) voor diverse lichaamsdelen en verschillende leeftijden

Hoe vaak gebruikt u de hormoonzalven?
In het begin van de behandeling gebruikt u de hormoonzalven dagelijks. Als de huid geneest, is het belangrijk dat u niet direct stopt met smeren. Onder de huid is uw huidziekte namelijk nog actief en als u direct zou stoppen, kan de huidziekte meteen weer terugkomen. Het is belangrijk om na verbetering van de huid de zalf of crème langzaam af te bouwen (steeds iets minder vaak smeren) voor een zo goed mogelijk resultaat. Uw arts zal voor uw situatie een passend schema voorstellen.

Wat zijn de bijwerkingen door het gebruik van hormoonzalven?

Lokale bijwerkingen
Uw huid kan extra gevoelig zijn door uw huidziekte, waardoor alles waar de zieke huid mee in aanraking komt een prikkend, vervelend gevoel geeft. Dit kan dan ook gebeuren de eerste dagen nadat u hormoonzalven gebruikt. Stop niet met smeren als dit gebeurt. Na een paar dagen smeren, is dit gevoel meestal verdwenen.

Andere bijwerkingen komen alleen voor na weken tot maanden gebruik.
De meest voorkomende bijwerkingen (op de huid waar u smeert) zijn:
De kans op deze bijwerkingen neemt toe als u een sterkere hormoonzalf gebruikt (klasse 3 of 4). Ook hebt u meer kans op deze bijwerkingen als u de hormoonzalf in het gezicht en / of de lichaamsplooien gebruikt. Het gebruik van klasse 1 of 2 hormoonzalven leidt bijna nooit tot bijwerkingen, ook niet in het gezicht. Als u de hormoonzalven afbouwt en daardoor een aantal dagen van de week niet smeert, is het veilig om langdurig klasse 3 hormoonzalven te smeren.

Systemische bijwerkingen
Systemische bijwerkingen zijn de bijwerkingen die kunnen optreden doordat de hormoonzalf via de huid opgenomen wordt in het bloed.

Bij klasse 1 en 2 hormoonzalven gebeurt dat in de praktijk eigenlijk niet. Bij klasse 3 en 4 gebeurt dit wel als er meer dan 10 gram hormoonzalf gesmeerd wordt op een zieke huid. Dit kan de aanmaak van de eigen cortisolproductie door de bijnier remmen. Hierom is het belangrijk als u klasse 3 en 4 hormoonzalven dagelijks gebruikt, het smeren na enkele weken zo mogelijk af te bouwen.

Wanneer moet u uw arts waarschuwen?
U moet uw arts waarschuwen als:
  • de zalf na twee weken goed smeren nog helemaal geen verbetering geeft;
  • uw klachten erger in plaats van minder worden;
  • u puistjes krijgt op plaatsen waar u smeert;
  • u striae (striemen) ziet ontstaan;
  • het niet lukt om af te bouwen;
  • het u niet lukt, om wat voor reden dan ook, om de zalven of crèmes te smeren.
Hormoonzalven in combinatie met andere zalven
Het is belangrijk om een uur voor en een uur na het aanbrengen van een hormoonzalf geen andere zalven te gebruiken. Anders kan het zijn dat het medicijn minder goed werkt. Uw arts schrijft soms naast hormoonzalf een antibacteriële en / of een antischimmel zalf voor. Schimmels en bacteriën groeien makkelijker in een zieke huid. Daarom wordt soms een combinatie van 2 verschillende zalven door uw arts geadviseerd.

Wat kunt u zelf wel / niet doen?
  • Gebruik naast hormoonzalven een vette zalf of crème. Dit kan bijvoorbeeld cetomacrogolzalf, koelzalf of vaseline-lanette crème zijn. Hierdoor zult u minder hormoonzalf nodig hebben.
  • Neem de tijd om uw huid te behandelen op vaste tijdstippen op de dag.
  • Zoek informatie op over uw huidziekte. Hoe beter u uw huidziekte begrijpt, hoe beter u uzelf kunt behandelen. Vraag uw arts of verpleegkundige om begeleiding hierin.
  • Als uw huidziekte opeens erger wordt, start dan direct met behandelen. Meestal verdwijnt de huidziekte dan snel weer. Raadpleeg uw arts bij twijfel.
Vragen
Hebt u na het lezen van deze folder nog vragen, dan kunt u deze met uw arts of verpleegkundige bespreken.

Weekschema
In onderstaand schema kunt u invullen wanneer u de voorgeschreven hormoonzalf gebruikt heeft.

Naam hormoonzalf: ........................................................

Ondersteunend beeld bij deze folder.

X = hormoonzalf gebruikt
- = hormoonzalf niet gebruikt


Deze folder is een uitgave van de Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie. Bij het samenstellen van deze informatie is grote zorgvuldigheid betracht. De Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie wijst desondanks iedere aansprakelijkheid af voor eventuele onjuistheden of andere tekortkomingen in de aangeboden informatie en voor de mogelijke gevolgen daarvan. www.nvdv.nl


© Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie Aangepast op 17-5-2016


Foldernummer: 1289-jun 19