Algemeen

U krijgt in overleg met uw cardioloog een pacemaker. In deze folder leest u hoe u zich hier op kunt voorbereiden en wat u kunt verwachten tijdens uw verblijf in het ziekenhuis.

Wat is een pacemaker?

Het normale hartritme kan als gevolg van ziekte of ouderdom worden verstoord. De pacemaker is een apparaatje dat ervoor zorgt dat het hart in het juiste ritme blijft kloppen. De pacemaker bewaakt het hartritme voortdurend en geeft stroomstootjes af om het hart weer in het juiste ritme te krijgen. De pacemaker houdt rekening met inspanning: de stroomstootjes volgen elkaar bij inspanning sneller op.

Afspraak

De secretaresse van uw behandelend arts heeft een afspraak voor u gemaakt.

Bij verhindering

Als u op het afgesproken tijdstip verhinderd bent, belt u dan zo spoedig mogelijk, als het kan minstens 24 uur van tevoren, naar de polikliniek Cardiologie, telefoonnummer (0314) 32 95 55. U krijgt dan een nieuwe afspraak toegestuurd.

Overmacht

Soms kan het onderzoek door overmacht niet doorgaan, bijvoorbeeld door een spoedgeval. U krijgt hierover dan zo snel mogelijk bericht. Het onderzoek wordt dan uitgesteld of er wordt een nieuwe afspraak met u gemaakt.

Voorbereiding

Medicatie

De cardioloog bespreekt met u of u de medicijnen die u normaal gebruikt mag blijven gebruiken of er tijdelijk mee moet stoppen. Ook het gebruik van de medicijnen die met de bloedstolling te maken hebben wordt dan besproken. Het is belangrijk dat u deze aanwijzingen goed opvolgt. Zo voorkomt u complicaties.

Eten en drinken

Voor deze behandeling moet u nuchter zijn. Dat betekent dat u twee uur voor de ingreep niet mag eten en drinken. U mag een licht ontbijt nemen. Medicatie mag u gewoon in nemen met een klein slokje water.

Bij suikerziekte

Heeft u suikerziekte? Bespreek dit met uw cardioloog. Mogelijk krijgt u nog specifieke instructies rondom uw diabetesmedicatie.

Gebruikt u insuline? Neem dan op de dag van het onderzoek uw insulinepen en uw spullen voor het meten van uw bloedsuiker mee. De controles kunt u zelf blijven uitvoeren. Eventueel doet een verpleegkundige dit op de afdeling.

Wat neemt u mee?

Neemt u op de dag van het onderzoek het volgende mee naar het ziekenhuis:

• Identiteitsbewijs
• Opnamebrief
• Uw medicijnen voor de komende 24 uur
• Actueel medicatieoverzicht, deze kunt u verkrijgen via uw eigen apotheek.
• Sokken (het kan koud zijn op de behandelkamer)
• Telefoonnummer van uw contactpersoon

U mag tijdens het onderzoek geen sieraden (ketting, horloge, ringen, etc.) dragen. Een hoortoestel, bril en/of gebitsprothese mag wel.

Het is op de verpleegafdeling niet mogelijk om waardevolle spullen op te bergen. Deze kunt u daarom beter thuislaten.

Waar meldt u zich?

Meldt u zich op het afgesproken tijdstip bij de secretaresse van de receptie bij de hoofdingang. Vervolgens gaat u naar de Kort Verblijf Afdeling. Een verpleegkundige verwelkomt u op de afdeling.

Op uw kamer informeert de verpleegkundige u over de pacemakerimplantatie. U kunt dan ook vragen stellen. De verpleegkundige meet uw bloeddruk, pols en temperatuur. De verpleegkundige dient u antibiotica toe via een infuus. Ook krijgt u een bewakingskastje (telemeter) om waarmee uw hartritme in de gaten gehouden wordt.

De ingreep

Een pacemakerimplantatie gebeurt meestal onder plaatselijke verdoving, soms onder narcose. De arts bespreekt met u wat in uw geval het beste is. In de behandelkamer stapt u over op een behandeltafel. Hier wordt nog een keer kort uitgelegd wat er precies gaat gebeuren. Tijdens de implantatie kunt u gewoon praten en aangeven hoe u zich voelt, tenzij u onder narcose gaat. De arts maakt onder de huid of onder de borstspier een holte. Via een ader onder het sleutelbeen worden dan 1 of 2 elektrodedraden naar het hart gevoerd en geplaatst. Vervolgens sluit de arts de elektrodedraden aan op de pacemaker en maakt de wond dicht.

Duur ingreep

De duur van een pacemakerimplantatie verschilt per patiënt. Gemiddeld duurt de ingreep 1 tot 2 uur.

Na de ingreep

Na de ingreep brengt een verpleegkundige u naar uw kamer. U moet minimaal 3 uur bedrust houden. Het heeft de voorkeur dat u op de rug ligt. Als dit niet gaat, is draaien op de linkerzijde toegestaan. Draaien op de rechterzijde mag absoluut niet.Direct na de ingreep moet u de arm in een mitella te houden. De mitella houdt u 24 uur om, ook in bed.

Het kan zijn dat u tintelingen in uw arm of been voelt. Dit komt vaak doordat de verdoving nog niet helemaal is uitgewerkt. Als de verdoving is uitgewerkt krijgt u weer gevoel en kunt u weer bewegen. Uw wond kan wat pijn doen. Hiervoor krijgt u zo nodig pijnstillers.

Mogelijke complicaties

Een pacemakerimplantatie verloopt meestal zonder problemen. Toch kunnen tijdens en na de ingreep complicaties optreden. De cardioloog heeft de risico's van het onderzoek met u besproken. Complicaties die bij een pacemaker kunnen optreden zijn:

• Bloeduitstorting: tijdens het implanteren kunnen er bloedvaatjes geraakt worden waardoor er een bloeduitstorting ontstaat. Deze verdwijnt meestal vanzelf na enkele dagen. Als dit gebeurt, krijgt u een drukverband op de wond.
• Infectie van de wond: de behandeling wordt steriel uitgevoerd om infecties te voorkomen, toch bestaat er een kleine kans op infectie van de wond. Om dit te voorkomen krijgt u voor en na de implantatie antibiotica.
• Klaplong: voor het plaatsen van de elektroden van de pacemaker in het hart moet een ader worden aangeprikt. Het kan gebeuren dat hierbij het longvlies per ongeluk wordt geraakt waardoor er een (gedeeltelijke) klaplong ontstaat. Dit is een zeldzame complicatie.
• Tamponade: tijdens het inbrengen van de elektroden van de pacemaker in het hart kan per ongeluk door de hartkamerwand heen worden geprikt. Dit heeft tot gevolg dat er bloed via het gaatje in het hartzakje (pericard) stroomt waardoor de pompfunctie van het hart wordt bemoeilijkt. Dit wordt tamponade genoemd. Dit is een zeer zeldzame complicatie die behandeld kan worden door een punctie waarbij het bloed weer wordt afgevoerd.

Verder zijn er weinig voorkomende complicaties die kunnen optreden.

Naar huis

Als er geen complicaties of andere bijzonderheden zijn, mag u dezelfde dag nog naar huis. In de middag wordt de pacemaker doorgemeten. Ook wordt er een controle X-thorax (foto) gemaakt. Als alles goed is, mag u hierna naar huis. Meestal is dit in de loop van de middag.


Als uw pacemaker is vervangen vanwege een lege batterij, mag u ook dezelfde dag met ontslag, nadat de pacemaker is doorgemeten. Meestal is dit aan het begin van de middag.

Vervoer

Na de ingreep mag u niet zelf naar huis rijden. Zorg ervoor dat iemand u op komt halen of ga met de taxi of het openbaar vervoer naar huis.

Ontslaggesprek

De verpleegkundige van de afdeling voert een ontslaggesprek met u. In dit gesprek komen de volgende onderwerpen aan bod:

• Nazorg
• Vervoer
• Medicatie
• Controle en/of nabehandeling Leefregels en adviezen
• Ook evalueert de verpleegkundige met u de opname.
  

Controle van de pacemaker

De pacemakertechnicus heeft met u gesproken over de controle van de pacemaker en aangegeven wanneer u weer op controle moet komen. U krijgt de datum van de controle mee als u naar huis gaat.

Eerste controle

Twee weken na de implantatie is er een controleafspraak op de pacemakerpolikliniek.

Regelmatige controle

Twee maanden na de eerste controle heeft u weer een afspraak bij de pacemakertechnicus. Dan na een half jaar en daarna volgt er ieder jaar een controle bij de pacemakertechnicus. Waar mogelijk wordt de controle gecombineerd met een afspraak bij de cardioloog.

De pacemakertechnicus:

• controleert de kwaliteit van de batterij, de elektrodedraden en de instellingen;
• kijkt het geheugen van de pacemaker na op eventuele ritmestoornissen of meldingen;
• vraagt naar eventuele klachten die mogelijk verband houden met de pacemakerfunctie.

Als u het idee heeft dat de pacemaker niet naar behoren werkt, kunt u contact opnemen met de medewerkers die de pacemakercontroles verrichten. Zij zijn bereikbaar op werkdagen van 13.30 tot 14.30 uur via telefoonnummer (0314) 32 94 98. Buiten deze tijden krijgt u een bandje en wordt u doorgeschakeld naar de polikliniek Cardiologie.

Controle bij de arts en/of nabehandeling

Uw arts heeft met u gesproken over een eventuele controle en/of nabehandeling. Voor de controle wordt een afspraak gemaakt op de polikliniek. De verpleegkundige bespreekt met u welke afspraken voor u gemaakt zijn. Deze zijn ook terug te vinden in het patiëntenportaal Mijn Slingeland. Hier kunt u ook uw medisch dossier inzien. U kunt er onder andere uitslagen bekijken, herhaalrecepten aanvragen en contact leggen met uw zorgverleners via een elektronisch consult. Meer weten over Mijn Slingeland? Ga naar www.mijnslingeland.nl

Leefregels en adviezen

Pleister

De pleister mag u de volgende ochtend verwijderen. Bekijk dan gelijk de wond. Doe dit dagelijks. Zolang de wond nog wat nalekt kunt u deze nog verbinden met een nieuwe pleister.

Douchen

U mag de eerste 4 dagen na de implantatie niet douchen. Daarna mag u alleen douchen als de wond volledig gesloten is. Dep de wond dan voorzichtig droog.

Bewegen en tillen

De elektrodedraden moeten zich in het hart 'verankeren'. Het is daarom na een pacemakerimplantatie belangrijk om uw linkerarm zo min mogelijk te belasten. Maar blijf de arm aan de zijde van de pacemaker wel gewoon bewegen. Zorg er wel voor dat u geen overstrekbewegingen maakt met uw arm en dat u niet zwaar hoeft te tillen.

De eerste 6 weken:

• mag de elleboog van uw arm aan de implantatiezijde niet hoger dan uw schouder komen;
• mag u geen gewicht zwaarder dan 5 kilo tillen;
• mag uw arm niet verder naar achteren dan 30 centimeter bewegen.

Na deze 6 weken kunt u alle bewegingen met uw arm weer uitvoeren. De pacemaker en de elektrodedraden zijn dan voldoende vastgegroeid.

Als u alleen een pacemakerwissel heeft gehad, waarbij de elektrodes niet gewisseld zijn, geldt dit niet.

Pijn

De eerste dagen na de ingreep voelt uw schouder nog pijnlijk aan. Bij pijn aan de wond kunt u zo nodig 2 stuks paracetamol, 500 milligram, vier keer per dag gebruiken.

Verwijderen van hechtingen

Er zijn oplosbare hechtingen gebruikt. Deze lossen vanzelf op. Het knoopje valt er na verloop van tijd af.

Autorijden

Bij een pacemakerimplantatie mag u tot de eerste controle niet autorijden. Bij een pacemakerwissel mag u na de wissel gewoon autorijden.

Werken

U bepaalt zelf, in overleg met uw werkgever/bedrijfsarts, wanneer u weer kunt gaan werken. Tenzij uw specialist u hierover nadrukkelijk heeft geadviseerd.

Stoppen met roken

Roken vergroot de kans op hartklachten. De kans dat u opnieuw hartklachten krijgt, is veel kleiner als u stopt met roken.

Vragen

U kunt met al uw vragen en onzekerheden terecht bij de pacemakertechnicus.

U krijgt een pasje met daarop:

• de namen en telefoonnummers van de pacemakertechnici;
• gegevens over het model en het merk van de pacemaker;
• gegevens over de gebruikte elektrodes.

Dit pasje krijgt u tijdens de eerste pacemakercontrole of u krijgt deze thuisgestuurd. Heeft u vragen voor de eerste controle, belt u dan naar de polikliniek Cardiologie op telefoonnummer (0314) 32 95 55. Zij zijn bereikbaar van maandag tot en met vrijdag van 08.30 tot 16.30 uur.

Direct contact opnemen

Neemt u direct contact op bij:

• verdenking op ontsteking van de wond. Een ontsteking kunt u herkennen aan: toegenomen pijn, opgezette en/of warme huid, rode rand om de plaats van de pacemaker en eventueel koorts;
• koorts (lichaamstemperatuur hoger dan 38 °C). De eerste dagen na de operatie kan uw lichaamstemperatuur verhoogd zijn. Daarna moet de temperatuur weer normaal worden;
• wondirritatie.

Binnen kantoortijden belt u met de pacemakertechnicus via (0314) 32 94 98. Buiten kantooruren kunt bellen met de dienstdoende arts via (0314) 32 99 11.

Levensduur pacemaker

Een pacemaker gaat gemiddeld 10 jaar mee. De levensduur hangt mede af van de instellingen van de pacemaker en hoe vaak de pacemaker moet werken. De pacemaker houdt het hartritme dag en nacht in de gaten en verbruikt dus altijd stroom. Na verloop van enige jaren zal bij de controles van de pacemaker blijken dat de batterij leeg begint te raken. Hierna wordt er een planning gemaakt om de pacemaker te verwisselen.

Het verwisselen is een kleine ingreep waarbij via een snede in de huid de pacemaker wordt vervangen. Als de elektrodes dan nog goed functioneren hoeven deze niet vervangen te worden. Meestal is voor het vervangen van de pacemaker een dagopname voldoende.

Leven met een pacemaker

Elektrische apparatuur

Uw pacemaker is gevoelig voor elektrische en magnetische velden. Over het algemeen wordt de werking van uw pacemaker slechts tijdelijk verhinderd. Zodra u zich weer van het elektrische of magnetische veld verwijdert, gaat de pacemaker weer normaal werken. U kunt elektrische toestellen, gereedschappen, huishoudelijke- en kantoorapparatuur gewoon blijven gebruiken. Houd tenminste 30 centimeter afstand tussen uw pacemaker en de volgende apparaten:

• Stereoluidsprekers die deel uitmaken van grote stereo-installaties.
• Magnetische staven die worden gebruikt bij luchthavenbeveiliging.
• Snoerloze elektrische gereedschappen met batterijvoeding, zoals schroevendraaiers, boormachines en dergelijke.

Houd tenminste 90 cm afstand tussen uw pacemaker en de volgende apparaten:

• Krachtige magneten, zoals magneten die voor industriële toepassingen worden gebruikt.
• Motoren met een zeer hoog vermogen.
• Zendantennes met hoogspanningskabels,
• Machines voor industrieel gebruik (krachtstroomgeneratoren).
• Vermijd dat u zich over draaiende elektromotoren buigt, zoals bijvoorbeeld de wisselstroomdynamo van een auto. Deze apparaten bevatten vaak magneten.

Wanneer u een MRI-scan moet ondergaan, meld dan vooraf dat u een pacemaker draagt.

Luchthaven en diefstalpoortjes

Poortjes voor luchthaven- en diefstalbeveiliging zijn veilig als u er in een normaal tempo doorheen loopt. Blijf nooit lang in de nabijheid van deze poortjes staan. Ook de detectiestaven die op luchthaven worden gebruikt, mogen niet langdurig bij uw pacemaker worden gehouden. Als u uw pacemakerpasje aan het beveiligingspersoneel laat zien, controleren zij u met de hand.

Mobiele telefoon

Let bij het gebruik van een mobiele telefoon op de volgende dingen:

• Houd tenminste 15 cm afstand tussen de mobiele telefoon en uw pacemaker.
• Gebruik een mobiele telefoon bij voorkeur aan het oor tegenovergesteld aan de plaats van de pacemaker.
• Houd de mobiele telefoon in uw zak of tas aan de lichaamszijde tegenovergesteld aan waar uw pacemaker zit.
• Draag de mobiele telefoon niet in uw borstzakje.

Deze voorschriften gelden alleen voor mobiele telefoons en niet voor de draadloze huistelefoon.

Sport

Sporten is gezond en een goede vrijetijdsbesteding. Overleg met uw arts wanneer u weer wilt gaan sporten. Bespreek de mogelijkheden voor het beoefenen van contactsporten met een pacemaker. Ook activiteiten die veel inspanning van u vergen kunt u het beste met uw arts bespreken. Bespreek tijdens de controle van de pacemaker uw (sportieve) activiteiten, zodat hiermee met de instellingen rekening kan worden gehouden.

Vakantie

Als u op vakantie gaat naar het buitenland, kunt u zich voorbereiden op eventuele problemen met uw pacemaker. Noteer het adres van het dichtstbijzijnde ziekenhuis dat ervaring heeft met uw merk pacemaker. Deze adressen vindt u op de website van het merk van uw pacemaker.

Pacemakerpasje

Uw pacemakerpasje moet u altijd bij u dragen voor het geval dat u (met spoed) in een ander ziekenhuis wordt opgenomen. Vermeld in ieder geval dat u een pacemaker draagt, vooral als u onderzoeken of behandeling moet ondergaan.

Leren omgaan met een pacemaker

In de folder van de Nederlandse Hartstichting vindt u ook informatie over het leren omgaan met een pacemaker.

Vragen

Als u vragen heeft over de ingreep, dan kunt u deze stellen aan de medewerkers van de polikliniek Cardiologie. Het telefoonnummer is (0314) 32 90 33. U kunt uw vragen ook stellen tijdens het gesprek met de cardioloog.

Heeft u vragen over uw pacemaker? Dan kunt u terecht bij de pacemakertechnicus. Op uw pacemakerpasje vindt u nummer en namen van de pacemakertechnici.

Nederlandse Hart Registratie (NHR)

Om de kwaliteit van onze hartzorg te verbeteren, vergelijken wij die met die van andere ziekenhuizen. Dat doen we met de Nederlandse Hart Registratie (NHR), waar wij als ziekenhuis bij zijn aangesloten. Daar gebruikt de NHR uw gegevens voor, die wij aan hen verstrekken. Uw privacy is daarbij gewaarborgd. Kijk voor meer informatie op onze website: www.slingeland.nl/nhr



Deze folder is voor een groot gedeelte overgenomen van folder 'Pacemaker' van de Hartstichting.